European highway E75

In mei 2009 reden architect/ schrijver Michel Heesen en fotograaf/ filmer Hans Stakelbeek in vier weken tijd de volledige Europese snelweg E75 van de Barentsz Zee naar Kreta. De E75 is de langste Europese route in noord-zuid richting (5.700 km).

Heesen en Stakelbeek documenteerden de internationale route op verschillende manieren: ze maakten foto's van civiele werken, stopten op alle openbare parkeerplaatsen, aten alleen langs de route en interviewden de 'bewoners' van de E75: serveersters en pompbedienden.

Het resultaat is een tijdsdocument, een momentopname van een snel veranderende route. European highway E75 is het eerste deel van een tweeluik waarin Europese snelwegen worden verkend en beschouwd in internationaal verband. Doel hiervan is nieuwe perspectieven te bieden op het ontwerp, het gebruik en de beleving van snelwegen. Een fotoselectie is tentoongesteld in Rotterdam (Groothandelsgebouw) en Maastricht (NAiM). Filmbeelden van de E75 zijn simultaan vertoond op vijf schermen tijdens kunstfilmfestival 'Bar Europa' Amsterdam.

Op 31 augustus 2011 vertrekken Heesen en Stakelbeek voor het tweede deel van het project, ditmaal van west naar oost: de E50 Brest - Makhachkala (Kaspische Zee).

Het netwerk is sinds de officiële introductie in 1975 een paar keer omgenummerd. De huidige nummers stammen uit 1992. Door de diverse aanpassingen kloppen de nummers niet overal meer: zo staat de E55 in Zweden als E4 op de borden: het was simpelweg te duur om alle bestaande borden te vervangen. Groot- Brittannië erkent het Europese wegennetwerk niet en vermeld de nummers helemaal niet.

In de E-wegen conventie uit 1975 zijn standaard eisen afgesproken voor de E-wegen: het dienen hoofdwegen te zijn die verhard en voldoende breed zijn, geen scherpe bochten bevatten (minimaal 80 km/h, incidenteel 60 km/h) en steden en dorpen omzeilen. De wegen dienen voldoende capaciteit te hebben om opstoppingen te vermijden en hebben bij voorkeur de status van snelweg.

E75 cultuur

Tijdens de reis stopten we bij alle restaurants. Een van de gedenkwaardigste: een volledig aan Tito gewijd wegrestaurant in voormalig Joegoslavië. In de snelwegshops gingen we op zoek naar tekenen van de lokale of regionale cultuur: ansichtkaarten, kranten, souvenirs enz. Kortom: bewijsmateriaal voor een andere wereld dan die van de snelweg.

De meeste ansichtkaarten toonden dat wat in de ogen van de plaatselijke bevolking als een grootste prestatie diende te worden gezien. Bijvoorbeeld een stedenbouwkundig hoogtepunt (betonnen flats, grindbetonnen gemeentehuizen enz.)

In Polen liggen in de shops en hotels langs de nieuwe tolwegen vele folders van nieuwe woonwijken. Ze spiegelen de potentiële koper een nieuw leven voor, geïnspireerd op Westerse auto's en cultuur.

Ansichtkaart uit Oekraïne? Souvenir uit Russia? Sponsor onze trip!

European highways

Het E-wegennetwerk is de Europese tegenhanger van de Amerikaanse interstate highways. De droom van een grensoverschrijdend wegennetwerk stamt uit de jaren vijftig en bestaat deels uit asfalt, deels uit ambitie. E-wegen dienden de verbroedering tussen verschillende landen te bevorderen.

De United Nations Economic Commission for Europe (UNECE) legde een raster over de kaart van Europa. Doorgaande wegen die enigszins in de buurt van een lijn lagen werden bestempeld tot E-weg. Het systeem is verdeeld in drie klassen: internationale, doorgaande referentieroutes, tussengelegen ‘intermediairs’ en B-wegen. De grote E-wegen in noord-zuid richting eindigen op 5, die in west-oost richting op 0.

Factsheet E75 road trip

Reis: 12.000 km tussen 7 mei en 3 juni 2009, 20 landsgrenzen, 18 landen (in order of appearance): Nederland, Duitsland (veerboot), Denemarken (veerboot), Zweden, Finland, Noorwegen, Finland (veerboot), Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Servië, Macedonië, Griekenland (3x veerboot), Italië, Zwitserland, Duitsland, Nederland.

Reisuitrusting: 2x paspoort, 2x credit card, 1x Swiss army knife, 1x EHBO set, 2x pop-up tent, 2x slaapzak, 1x gasbrander, 20x instant meal, 4x 5l. blik motorolie.

Apparaten: 3x fototoestel (2x Canon/ 1x Nikon), 2x videocamera (Flip Mino HD), 1x i-Pod, 2x laptop (Apple).

E75 civiele bouwwerken

We maakten duizenden foto's van de bouwwerken van de E75 en van de vele bouwplaatsen. De E75 kent nauwelijks bijzondere staaltjes van ingenieurskunst, behalve misschien de 2 km lange tunnel tussen Vardø en Vadsø (Noorwegen). Dit is echter snel aan het veranderen: in Servië zagen wij bijvoorbeeld bouwwerkzaamheden aan een forse brug, Slowakij bouwt aan een 'Brennerpas-achtige' snelweg, die met zevenmijlslaarzen van beton door het landschap beent.

De foto toont Russische bouwvakkers, die in een klein liftje worden opgehesen, tussen de grote betonnen pilaren van de nieuwe 4-baans snelweg bij Povaská Bystrica. Volgens de bouwborden zou het project worden opgeleverd in 2010. Een bouwvakker in ons hotel: ,,First it was 2009, then 2010, now they are hoping for 2011.''

E75 publieke ruimte

Tijdens onze reis stopten we bij alle parkeerplaatsen en andere publieke ruimten langs de E75. Alle openbare toiletten, alle snackbars langs de weg enz. Sommige landen hebben geen voorzieningen langs de E75 (Servië, bijvoorbeeld). Hongarije is het andere uiterste: iedere 5 km een picknickplaats met toilet (de norm in Nederland is iedere 20-40 km). In Noorwegen zijn sommige picknickplekken duidelijk ontworpen door architecten, op modernistische grondslag: beton, staal, glas (zie linker bovenhoek van de overzichtsfoto).

E75 food

We aten alleen in restaurants, shops en hotels langs de E75. We interviewden daar meestal een of meerdere 'bewoners' van de E75: winkelpersoneel, serveersters enz. Soms moest dat in het geheim: in onder andere Servië en Hongarije is het wettelijk verboden foto's te maken in en nabij tankstations.

De E75 biedt een grote variëteit in cholesterolrijk voedsel, maar vrijwel geen groente en fruit. Een typisch 3-gangen E75 menu is bijvoorbeeld: rendierworstensoep/ rendiergehakt met aardappelpuree en bessen/ cheesecake met koffie of bier.

De bestelling 'koffie' kan alles opleveren tussenItaliaanse espresso en plaatselijke varianten op de klassieke 'cappuccino'. Bijvoorbeeld: koffie met slagroom, drie eetlepels suiker, lemoensiroop en cacaopoeder.

Waarom een oude Benz?

We reden de volledigereis in een petrolkleurige Mercedes-Benz 300 TD uit 1982, met een 5-cylinder diesel motor, geschikt om op 100% frituurolie te lopen.

Aanvankelijk zouden wij de reis maken in een slinternieuwe, hybride aangedreven Cadillac, gesponsord door een dealer van luxe auto's uit Breukelen. Helaas ging dit bedrijf in het voorjaar van 2009 failliet, een paar weken voor de start van onze reis.

Teleurgesteld door een splinternieuwe auto, besloten we onze aandacht te vestigen op een auto die nooit teleurstelt. Geen elektronica, geen problemen. Onderdelen? Geen probleem: ieder land ter wereld heeft een Mercedes-Benz dealer, inclusief alle schurkenstaten (vrijwel alle dictators rijden in een Benz).

Trip co-funded by Fonds BKVB and Zwarts & Jansma Architects, exhibition co-funded by AIR and Van Riebeek Institute

Tsjechië